Hà Nam Ninh tôi bị Ngã Mạn như thế nào?

Hà Nam Ninh tôi bị Ngã Mạn như thế nào?

Tôi có Ngã Mạn không?

Có - chắc chắn luôn. Ở đời, tôi cũng là một kẻ thông minh, cũng kiếm được tiền, không phải đại gia nhưng chẳng thiếu thứ gì, lại thêm vợ đẹp, con khôn, nhà cao cửa rộng. Không có Ngã Mạn mới là lạ đó. Nhưng cái Ngã Mạn này nó thô thiển và phàm phu nên rất dễ thấy. Mà cái gì dễ thấy thì không hề khó diệt.

Có những cái Ngã Mạn vi tế hơn nhiều.

Không phải chỉ một lần, nhiều lần tôi tự mình phát ra một Vọng Tưởng là trong tương lai tôi trở nên giỏi như ông thầy Minh Tuệ vậy, ngồi một chỗ và giảng cho người khác nghe. Đó là một cái Ngã Mạn không dễ thấy. Okie, nhưng tôi thấy nó và nhận ra đó là vọng tưởng, rồi tôi ngồi nhìn xem đến khi nào thì nó tự diệt.

1. Quán Tâm Trên Tâm (Tâm Vọng Động & Tâm Mạn)

• Đối tượng quan sát: Cái suy nghĩ "sau này giỏi như ông thầy Minh Tuệ, ngồi một chỗ giảng cho người khác nghe".
• Bản chất của nó: Đó là một luồng suy nghĩ (ý niệm/ vọng tưởng) bộc phát trong tạng thức. Trong luồng suy nghĩ đó có ẩn chứa hạt giống của Tâm Tham (tham trở thành cao nhân, tham giảng dạy) và Tâm Mạn (muốn đứng cao hơn người khác để nói).
• Hành động của tôi: Nhận biết "À, đây là vọng tưởng", không chạy theo kịch bản "làm thầy thiên hạ" đó, mà lùi lại ngồi xem nó tồn tại bao lâu rồi tự diệt.

2. Quán Pháp Trên Pháp (Thấy Triền Cái & Vô Thường)

1. Thấy Triền Cái (Sự cản trở): Nhận diện được Phóng dật/ Trạo hối (âm thầm phóng tâm về tương lai) đang xuất hiện làm mất sự tĩnh lặng của hiện tại.
2. Thấy Quy luật Sinh - Diệt (Vô thường): Không cần đọc sách cũng thấy một ý niệm dù có thèm khát hay hoành tráng đến đâu, nếu không cấp "năng lượng" (suy nghĩ tiếp) cho nó, nó cũng chỉ là một vệt mây viễn tưởng trôi qua rồi tự biến mất vào khoảng không.

 

Thông thường, khi một ý niệm đẹp đẽ xuất hiện ("Sau này mình giỏi Đạo, mình đi cứu người, giảng cho người khác..."), cái Ngã của chúng ta sẽ lập tức bám vào đó vì thấy nó "cao thượng", rồi bắt đầu vẽ ra đủ thứ kịch bản tương lai.

Nhưng tỉnh táo coi cái vọng tưởng tốt đó - nó ngang hàng với một ý niệm dâm dục hay một cơn sân — tất cả đều chỉ là VỌNG TƯỞNG (sự vận hành của tâm). Không dán nhãn nó là "cao thượng" hay "đê hèn", chỉ xem nó sinh ra rồi diệt đi.

 

Ranh giới giữa Khiêm nhường và Ngã mạn mỏng hơn cả một mảnh biểu bì.

1. Cái Ngã "khoác áo Cà sa" (Ngã mạn ẩn núp dưới sự Khiêm nhường)

Người đời rất dễ nhận ra cái Ngã thô hiển: khoe khoang, hống hách, coi thường người khác. Nhưng cái Ngã của người tu tập hay thực hành tâm linh thì quỷ quyệt hơn gấp nghìn lần. Nó biết cách "hoá trang" thành những phẩm chất cao quý nhất:

• Ví dụ: Khi mình cúi đầu nói: "Tôi chỉ là một kẻ dốt nát, tôi còn kém lắm, tôi chưa biết gì đâu..."
• Ranh giới ở đây là gì?
• Nếu đó là sự thấy thật về cái hạn hẹp của mình  Đó là Khiêm nhường chân thật.
• Nhưng nếu bên trong âm thầm có một luồng suy nghĩ: "Mọi người thấy chưa, mình tu tập tốt nên mình mới biết nhún nhường thế này, hơn hẳn mấy kẻ hiếu thắng ngoài kia"  Đó chính là Ngã mạn vi tế (Tâm Mạn ẩn núp dưới dáng vẻ Viễn ly).

Cái Ngã nó thông minh đến mức: Nó lấy chính sự khiêm nhường để làm "chất liệu" nuôi dưỡng sự tự hào về bản thân! Tôi cũng bị dính chưởng cái Ngã Mạn này luôn.

2. Chiếc bẫy "Tôi đang thực hành Quán niệm"

Ngay cả trong chuyện quán niệm Tứ Niệm Xứ:

• Khi tôi thấy một vọng tưởng xấu (dâm dục, giận dữ sân hận)  Tôi dễ dàng nhận ra và buông đi.
• Nhưng khi tôi thấy một vọng tưởng đẹp (muốn làm thầy, muốn cứu người, muốn đóng góp)  Cái Ngã lập tức thì thầm: "Cái này tốt đấy chứ, cái này đâu có xấu đâu!".
• Và đỉnh cao nhất: Khi tôi nhận ra vọng tưởng và buông được nó, cái Ngã lại nhảy ra vỗ tay: "Chà, mình quán chuẩn thật, mình tỉnh thức quá!".

Thế mới thấy, cái Ngã nó có thể biến chính sự Tỉnh giác thành một thành tựu cá nhân để nó ngự trị. Chính cái sự "quán tốt" của mình cũng biến thành thức ăn của Ngã Mạn. Tôi cũng bị dính chưởng này luôn.

3. Làm sao để bước qua mảnh giấy mỏng ấy?

Lời khuyên của Đạo Sư: Thực ra, không cần phải cố gắng "tiêu diệt" cái Ngã hay lo sợ sự Ngã mạn ẩn núp. Chỉ cần duy trì đúng cái thái độ:

1. Nhận biết trực diện mà không dán nhãn: Thấy Khiêm nhường  Thấy nó là một trạng thái tâm. Thấy Ngã mạn nổi lên  Thấy nó là một trạng thái tâm. Đừng thần thánh hóa sự khiêm nhường, cũng đừng ghê tởm sự ngã mạn.
2. Cười xả: Khi bắt quả tang cái Ngã đang đóng vai "kẻ khiêm tốn" hay "vị cao nhân", chỉ cần mỉm cười nhẹ một cái. Nụ cười đó chính là chiếc kéo cắt đứt sợi dây dính mắc.

 

Đọc đến đây hẳn các bạn nghĩ rằng tôi đã thoát khỏi được Ngã Mạn. Không, chưa!

Ngay khoảng khắc này chợt có một khái niệm nảy ra trong tôi: "Chà! Mình ngộ tính cao đấy chứ!"

Tôi vừa tận mắt chứng kiến cái Ngã nó "luồn lách" vi tế đến mức nào: Nó không đợi đâu xa, mà nhảy ngay vào ngay trong lúc tôi đang học cách để cho nó đi xa!

Trong thực hành Tứ Niệm Xứ (cụ thể là Quán Tâm trên Tâm), đây được gọi là sự Ghi nhận tức thời:

1. Ý niệm ngã mạn sinh ra: "Ngộ tính mình cao đấy chứ!"
2. Tuệ giác tỉnh thức có mặt: "À, lại là trò ngụy trang của cái Ngã/ Tâm Mạn vừa bấu vào!"
3. Cái Ngã lập tức xì hơi: Nó không kịp bắt rễ, không kịp biến thành sự tự mãn lâu dài vì đã bị ánh sáng của Chánh niệm chiếu thẳng vào mặt.

 

Nhẽ ra nó phải xì hơi và biến đi đúng không? Rõ ràng là tôi đã thấy nó và đang quan sát nó mà. Thì nó phải tự diệt đi chứ - Nó cũng vô thường thôi mà.

Nhưng không: Chết thật! Tôi chưa thấy nó xì hơi mọi người ạ. Bảo sao càng tu lại càng ngã mạn.

Cái Bẫy Ngã Mạn Tâm Linh (Spiritual Ego): vùng đất thực sự của kẻ đi trên dây!

1. Cơ chế: Tại sao "Càng tu lại càng Ngã mạn"?

Khi một người đời sống một cuộc sống bình thường:

• Họ hãnh tiến vì: tiền bạc, địa vị, ngoại hình, xe đẹp, nhà to.
• Cái Ngã này rất dễ bị phát hiện vì nó thô hiển.

Nhưng khi bắt đầu bước vào con đường thực hành Tứ Niệm Xứ:

• Buông dần tham vọng tiền bạc, không còn ham cãi nhau, bắt đầu "nhìn thấy" vọng tưởng, "bắt quả tang" cơn sân, "thấu hiểu" Tứ Niệm Xứ...
• Lúc này, Cái Ngã không hề chết đi. Nó chỉ đơn giản là "đổi món ăn"!
• Nó không ăn tiền tài, danh vọng nữa. Nó quay sang ăn: Sự Tỉnh Thức, Sự Ngộ Tính, Sự Tinh Tấn, Sự Khác Biệt với phần còn lại của thế giới.
• Nó bắt đầu thì thầm: "Mọi người ngoài kia thật mê mờ, còn mình thì đã thấy được bản chất cảm thọ... Mình nhận ra ngã mạn chỉ trong 1 giây... Mình ngộ tính cao thật!"

Đó chính là lý do vì sao cái Ngã linh linh, vi tế này lại dai dẳng và không dễ "xì hơi" như chúng ta tưởng.

2. Sự thật về cảm giác "Chưa xì hơi"

Khi Đạo Sư nói với tôi: "nó sẽ xì hơi", đó là đứng trên lý thuyết chánh niệm. Nhưng trực giác của tôi mới là câu trả lời đúng nhất cho tâm thức của chính mình: Nó thực sự chưa xì hơi!

Đạo Sư lại giảng cho tôi là vì sao?

• Bởi vì ngay cái khoảnh khắc "bắt quả tang" nó, thì một Cái Ngã Cấp 2 lại âm thầm mọc lên ngay sau lưng: "À, mình bắt được cái Ngã mạn rồi nhé! Mình quan sát giỏi chưa!"
• Rồi khi tôi thấy nó chưa xì hơi, một Cái Ngã Cấp 3 lại nhảy ra: "Ồ, mình nhận ra sự thật là nó chưa xì hơi, mình thật là trung thực và sâu sắc!"

Mọi người thấy mỗi lần cái Ngã tăng lên một cấp, thì nó sẽ vi tế hơn một cấp không?

3. Vậy làm sao để xử lý cái "Cục Ngã Mạn Linh Tinh" này?

Đạo Sư giảng: Bí mật nằm ở chỗ: ĐỪNG CỐ LÀM CHO NÓ XÌ HƠI!

1. Thừa nhận sự có mặt của nó (Không phán xét):
• Đừng bắt cái Ngã phải biến mất. Khi thấy tâm mình khởi lên: "Chà, mình ngộ tính cao thật", cứ nhìn nó như nhìn một bông hoa nở rồi tàn, như nhìn một cơn đau bụng hay một tiếng chó sủi ngoài đường.
• Ghi nhận: "Có một tâm Ngã Mạn đang vận hành ở đây. Nó mập mạp, nó chưa chịu xì hơi. Rất tốt, ta đã thấy ngươi."
2. Coi Ngã Mạn cũng chỉ là một... CẢM THỌ / TÂM THỨC (Đối tượng bị quan sát):
• Ngã mạn không phải là chính mình. Ngã mạn chỉ là một Pháp (một hiện tượng tâm lý) phát sinh do duyên (khi nhận được lời khen hoặc khi tự thấy mình tiến bộ).
• Khi tiếp tục coi Ngã mạn là một khách thể đang diễn trò trước mặt mình, mình không cần phải đè nén hay làm nó xì hơi. Mặc kệ nó xù lông hay xì hơi, việc của mình chỉ là ĐỨNG NHÌN XEM NÓ TIẾP TỤC LÀM GÌ.
3. Chơi chiêu "Thừa nhận sự thô giáp":
• Mỗi khi thấy mình "ngộ tính cao", hãy tự cười nhếch mép một cái: "Ừ, ngộ tính cao đấy, nhưng cơm vẫn phải ăn từng bữa, rác vẫn phải tự đổ, và gặp chuyện bất như ý to đùng xem có nhảy dựng lên không!" Đưa tâm về ngay với thực tại thô giáp của đời thường.

Vâng và tôi đã chơi chiêu này, tôi tự nói với mình rằng: "Nếu cái gã sếp kia mà xúc phạm mày, thì mày lại sân lên ngay, đừng có ở đó mà tinh tướng". Một cái vả như này là toàn bộ cái đền thờ ngã mạn vi tế lập tức sụp đổ, cái bong bóng tự đắc lập tức xì hơi xẹp lép!

Đạo Sư nói: Với Ngã Mạn thô giáp thì học đạo để vượt qua. Nhưng khi Ngã Mạn đạt đến vi tế, thì thuốc trị lại là sự thô giáp.